I was wondering if you have (or know of) Turkish lessons for adults.
I am considering a possible move to the Istanbul area. One opportunity is a masters degree program in Turkish studies.

Also, I am in various Toastmasters public speaking clubs in suburban Detroit. A speech topic that I am considering is Turkey’s accession to the European Union. Would someone from TACAM be available or might refer me to someone in Michigan’s Turkish community.

Many thanks
Tim Fronimos

Efes

Hasan Bülent Paksoy

Ileri gelen kentlerin dunya cevresindeki yerlesim konumlarina bakilacak olursa, ortaya ilgi cekici bir gorunum cikar. Bu kentlerin cogunlugu, ya deniz kenarindadir, ya da bir akarsuyun uzerinde. Bu durum, ozellikle baskentler icin daha da onemlidir.

Ancak, dogal kosullar kentlerin bir su’ya olan yakinligini degistirebilir. Ornegin: Efes, ilk kayitlara gectiginde tam deniz uzerinde bir liman idi. M.O. 600lu yillarda kuruldugu varsayilir. Gunumuzde karaya vurmus bir balik gibi deniz kiysisindan kilometrelerce icerde bulunuyor. Gemilerin yanastigi kordon’unun eski deniz yan’inda “yilan yastigi” adi ile bilinen gorkemli ve gizemli otlar bitmekte; gemilerin baglandigi buyuk dovme demir halkalarin kimi, topraga gomulu duruyor. Ortalama iki bin yil once, Roma egemenligine girdiginde, Efes’in liman’inin iyice doldugu soylenir. Gunumuzde, Izmir’in dolmakta oldugu gibi.

Efes, gununde, neden onemli ve canli bir sehir idi? Deniz kiyisinda oldugu icin, alis-veris en onemli bir nedendir. Ayrica Artemis (Diana) Tapinagi da buyuk bir gelir kaynagi idi. Baska bir deyis ile, Efes inanc kokenli alis-verise cok onem vermekte ve Artemis goruntulu satislarindan kazanc saglamaktaydi. Konumu dolayisi ile, Atina ve Pers imparatorluklari arasinda kaldigi icin de, uzerinde Tug Baglayanlar cok kez degismis, diger Bati Anadolu sehirleri ile teke-tek alisveris yarismalarina girmis. Bu yarismalar ara-sira savaslara neden oldugundan, Efes bu savaslardan da payina duseni almis, varligi eksildigi gibi, yasamindan da odun vermek durumunda kalmis.

Bu surec icinde, Atina ve Ispartalilar birbirleri ile savasirken, Atina bir savas ve yonetim birlikteligi ve yandasligi kurmak uzere atilima gecmisti. Atinalilarin amaci, yerlesim alanlari Atina’nin kuzeyinde olan Ispartalilara karsi savas acarak, Atina’nin yandaslari gibi, Ispartalilari da Atina egemenligi altina almak idi. Bu anlasmalara gore, Ege denizindeki butun bagimsiz kentler (ozerk tugluklar) bu birliktelige her yil gemi, denizci ve para ile, buyuklukleri oraninda katkida bulunacaklar idi. M.O. 5 yuzyilda gerceklesen bu olay sonucunda, Atina kucuk tugluklara baski yaparak gemi ve denizci yerine yalniz para ile katkida bulunmalarini istedi. Elli yil kadar suren bu yandasliklar sonucunda Atinalilarin baslattigi Peloponez savasini Ispartalilarin kazanmalari, beklenmedik bir yan sonuc da verdi. Olup bitenleri kayit altina almak ve yer alan olaylarin altinda yatan gercekleri ogrenmek; yanlislari ilerde yenilememek icin, Kutluk Bilgisi kitaplari yazilmaya baslandi.

Gecmis boyunca da, ordu ve donanmalar, savaslar icin tek gerek degil idi. Gunumuzde oldugu gibi, dusunce carpismalari cok daha onemli olarak, sicak vurusmalardan once basliyordu. Bilmek dusuncesini yitiren, anlama ve yapma yeteneklerini bulamayacak durumda kaliyor; kendini koruyamayip, varliklarini da elden cikariyorlardi. Bu neden ile, gunumuzde de, gecmisten gelecege dogru her tur inanclar birbirleri ile carpisir. Hem de surekli olarak.

Ancak, bu tur dusunce vuruslarini “Kazananlarin,” “onlar ermis muradina, biz cikalim kerevetine” gibi deyim ile sonsuzluga kadar basarilarinin golgesinde yasayabilecekleri anlamina gelmez. Cunku, gorunuste vurusu yitirmis dusunce, bu sirada topraga, diger dusuncelerin icine, tohum atmis olabilir. Kazananlarin bakmadigi bir yerde, dusunceler arasindaki catlaklarda, bu tohumlar buyuyerek gene yeserebilir. Boylelikle, ilk agizda kazanmis olan dusuncelerin buyuk bir bolumu, bir sure sonra yenik dusup, yok olup gitmis. Efes, bu tur onemli bir carpismanin yer aldigi kent olarak da kayitlara gecmistir.

Paul (M.O 10 – M.S. 67) (Pavlus vb olarak da bilinir), Ataturk’un cizdigi “Misak-I Milli” icindeki Tarsus’da, Israil koklu Bunyamin boyundan Saul olarak dogmus. Bir Hristiyan olarak, Yahudi olmayanlara Hristiyanligi (genellikle Yunanca konusarak) tanitmakla unludur. Isa ile kisisel olarak tanismamis olmasina karsilik, Isa’nin sozlerinin ve ogretilerinin yayicisi olarak bilinir. Ondort onemli ‘inanc yazisi’ yazdigi soylenir. Bu ondordunu de yazip-yazmadigi kesinlikle bilinmiyor. Ama, yazdigi varsayilanlar, Hristiyanlik kutsal kitabi Incil’in belirli bolumlerini olusturur. Incil’in “Efesliler” kesimini olusturanlar da bu kapsama girer. Bu mektuplarin, Efesliler ve otesindeki yerlesim alanlari icinde oturanlar uzerindeki etkilerinin buyuk oldugu su goturmez. Pavlus’un bir Mektubunun içeriği: “Bu mektup, Tanrı’nın Mesih İsa aracılığıyla gerçekleştirdiği yüce tasarıyı gözler önüne seriyor (Ef.3:11). Tanrı’nın bu tasarısı, inanlıları, inanlılar topluluğunu ve Mesih’i kapsıyor. Pavlus’a göre, biz inanlılar bir zamanlar günah içinde ölüydük, «ama merhameti bol olan Tanrı…bizi Mesih’le birlikte yaşama kavuşturdu» (Ef.2:1-10). Bizleri kendi «kutsal ve kusursuz» oğulları olmak ve «yüceliğinin övülmesi için» yaşamak üzere önceden seçmiştir (Ef.1:4,5,12). Tanrı’nın öngördüğü iyi işleri yapmamız için «Mesih İsa’da yaratılmış olarak Tanrı’nın eseriyiz» (Ef.2:10).

İnanlılar yalnız Tanrı’ya değil, birbirlerine de yakın olmalıdırlar. Mesih, Yahudilerle diğer uluslar arasındaki düşmanlık duvarını yıkmıştır. Buna göre her iki topluluktan inananlar da Tanrı’nın ev halkındandır (Ef.2:11-22). 3:1-10 ayetleri, Pavlus’un Müjde’yi diğer uluslara ulaştırmakla görevlendirildiğini anlatır.” Kisacasi, Pavlus daha sonralari adi gecen topraklara gelen “cerr’e cikmis dervis” turunun onculerindendir.

Pavlus, Isa’nin ogretilerini yaymak icin Efes’e vardiginda, Efes’in durumu ne idi? Deniz kiyisinda varlikli bir alis-veris sehiri; buyuk (gun’u icin cok bilgiyi saklayan) kitapligi ve Tanrica Artemis’e (Diana olarak da bilinir) adanmis buyuk bir tapinagi var. Bu tapinaga gelen ‘haci’lar, buyuk yogunlukta alisveriste bulunuyorlar. Bu alisveriscilik, Efeslilere buyuk kazanc sagliyor. Paul, Efes’te Hristiyanlik ogretilerini yaymaya basliyor. Bu ogretiler Efes’in temelindeki varlik yaratici Artemis ilkeleriyle dogrudan catistigindan, sehirin alisveriscilerine ve saticilarina de ters dusuyor. Incilde yazili olduguna gore M.S. 57 cercevesinde Paul hapise aliniyor, sehirde Hristiyanliga karsi ayaklanma oluyor. Incil’in Yuhanna ve Olaylar bolumlerinde de bu konulara yer veriliyor.

Paul’un, Efes’den ayrildiktan sonra Goreme’ye gittigi, yeralti sehrinde ve kiliselerinde ogretilerini surdurdugu soylenir. Daha sonra, Romalilarca, “kargasa cikarmaktan” suclandigi, ve yargilanmak uzere goturuldugu Roma’da, Nero’nun (M.S. 15-68) imparatorlugu sirasinda, kafasi’nin kesilerek olduruldugu varsayilir.

Boylelikle, Efes, Hristiyanligin ilk ve en kutsal “Yedi Kilise’sinin” basinda gelir.
(Kilise adindan sonra belirtilen, Incil’de adi gecen bolumler):
Ephesus (Efes): Revelation 1:11, 2:1-7, Acts 18:19-28, 19:1-41, Ephesians;
Laodicea (Pamukkale): Revelation 3:14-22, Colossions 2:1, 4:13-16;
Pergamum (Bergama): Revelation 2:12-17;
Philadelphia (Alasehir): Revelation 3:7-13;
Sardis (Salihli): Revelation 3:1-6;
Smyrna (Izmir): Revelation 2:8-11;
Thyatira (Akhisar): Revelation 2:18-29, Acts 16:14.
Bu adi gecen yedi kilise birer tas-toprak yapi olmayip, Tanri’nin isteklerini insanlara acikladigi, yerlesim alanlari olarak tanimlarir. Yedisi de Anadolu’nun batisindadir.

Kilisenin buyuk “kural koyucu” toplantilarindan birinin M.S. 431 de Efeste yer aldigi, Meryem Ana’nin “kilise kurallari” ve “inanci duzenleyici temelleri” icindeki yerinin belirlenmesinde yordam verdigi soylenir. Ayrica M.S. 3cu Yuzyilda yaratilan “Yedi Uyuyanlar” kurgu oykusu, Efes cevresinde yer almis, daha sonra Avrupada, 1776 Amerikan Devrimi oncesi bir Amerikali yazar’ca el’e alinan “Rip Van Winkle” ad’li oykunun yazilmasina esin vermis. Daha once, Asya icinde de ayrica yayilmis. Bu kurgu bilim oykusune gore Hristiyanligi yaymak icin ugrasirken olmus olan yedi kisi, olaganustu guc nedeni ile olumden donmus. Bu oyku, gunumuz Afganistan’inda bulunan, Herat Tuglugunu kuran (Timur Bey’in Torunlarindan) Sultan Huseyin Baykara (Tuglugu 1469-1506) ile es surecte yasamis olan Navai’nin (1441-1501) “Ashab-I Kehfimiz “ siirlerine kadar girmis. Omer Seyfettin ‘in (1884-1920) yazdigi ve 1918 de basilan “Ashab-I Kehfimiz” baslikli kisa oykusu ile Anadolu’ya geri donen bu anlatim ( Bkz: H.B. Paksoy, “Nationality and Religion: Three Observations from Omer Seyfettin” Central Asian Survey (Oxford) Volume 3, No. 3; 1984. Pp. 109-115), M.S. Yedinci Yuzyilda ortaya cikan Islamiyetin kutsal kitabi Kuran’da (Yasar Ozturk Meali) da yer alir: Kehf 9 suresi.

M.S. 6ci yuzyilda Bizans imparatoru Justinian sirasinda onemini kaybeden Efes, 1090 da kucuk bir yerlesim alani olarak Selcuklular eline gecmis. 14cu yuzyilda ise unutulmus bir sehir olmus. Bu kuculme ve unutulmanin, ve sonunda toprak altinda kalarak yok olmanin, depremlerle ilgisi olup-olmadigi cozum bekleyen sorulardan biri.

Ustu toprak ile ortulmus Efes’in yeri, 19cu yuzyilda, Londra’daki Buyuk Britanya toprakalti sergisinde calisan J.T. Wood tarafindan bulunmus. Yirminci yuzyilda gene adi gecen toprakalti sergisinden gelen D.G Hogart, yeni kazilar yaparak ek temellere ve eski Efes paralarina ulasmis. Daha sonra Avusturyalilar kazilarini surdurmusler. Gunumuzde, diger uluslararasi kuruluslar ve yuksek ogrenim kurumlari da (yukarida adi gecen diger Yedi Kilise sehirlerinde oldugu gibi) kazilarini surdurmekte, bu yoldan da Hristiyanligin en onemli dogus ve yayilma sehirlerinden olan eski Efes’in anisi canli tutulmaktadir.